NGƯNG THỞ KHI NGỦ: NHỮNG ĐIỀU BẠN CẦN BIẾT

Ngưng thở khi ngủ là gì?

Ngưng thở khi ngủ là tình trạng bạn ngừng thở trong lúc ngủ mà không biết. Điều này có thể xảy ra do đường thở bị tắc nghẽn (gọi là ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn), hoặc do não không gửi tín hiệu điều khiển hô hấp như bình thường (gọi là ngưng thở khi ngủ trung ương).

Khi bạn ngưng thở, não sẽ “báo động” để đánh thức bạn dậy và thở lại. Dù phản xạ này giúp bạn sống sót, nhưng nó làm giấc ngủ bị gián đoạn nhiều lần, khiến bạn ngủ không sâu và mệt mỏi vào ban ngày. Nếu không điều trị, ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tim và sức khỏe tổng thể.

Tin tốt là bác sĩ có thể giúp bạn kiểm soát bệnh này bằng các phương pháp điều trị phù hợp.

Có mấy loại ngưng thở khi ngủ?

• Ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn: Thường gặp nhất. Cơ vùng cổ họng bị giãn ra khi ngủ, làm hẹp hoặc tắc đường thở.
• Ngưng thở khi ngủ trung ương: Não không điều khiển nhịp thở đúng cách khi bạn ngủ.
• Ngưng thở khi ngủ hỗn hợp: Là sự kết hợp của cả hai loại trên.

Các triệu chứng thường gặp

Bạn có thể gặp các dấu hiệu như:

• Ngáy to
• Thức dậy giữa đêm nhiều lần
• Cảm giác nghẹt thở hay khó thở khi thức dậy
• Buồn ngủ, mệt mỏi kéo dài suốt ngày
• Đau đầu vào buổi sáng
• Tâm trạng thất thường, dễ cáu gắt, trầm cảm
• Giảm ham muốn tình dục

Đôi khi người ngủ chung sẽ phát hiện bạn ngưng thở, thở hổn hển hay thở bất thường khi ngủ.

Ai dễ bị ngưng thở khi ngủ?

Ngưng thở khi ngủ có thể gặp ở mọi lứa tuổi, kể cả trẻ em. Những yếu tố làm tăng nguy cơ gồm có:

• Thừa cân hoặc béo phì
• Có người thân trong gia đình bị ngưng thở khi ngủ
• Bị cao huyết áp, bệnh tim mạch
• Có amidan hoặc VA lớn
• Nam giới, đặc biệt trước 50 tuổi
• Dùng rượu, thuốc ngủ, hút thuốc lá

Ngưng thở khi ngủ nguy hiểm như thế nào?

Nếu không điều trị, bệnh có thể gây ra:

• Buồn ngủ ban ngày, dễ gây tai nạn khi lái xe hoặc làm việc
• Rối loạn nhịp tim (như rung nhĩ)
• Tăng huyết áp, suy tim
• Đột quỵ hoặc đột tử do tim

Chẩn đoán bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về triệu chứng và có thể chỉ định:

• Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography): Bạn ngủ một đêm ở phòng đo giấc ngủ với các cảm biến theo dõi nhịp tim, nhịp thở, oxy máu, sóng não...
• Đo giấc ngủ tại nhà: Đơn giản hơn, bạn sẽ mang máy về nhà tự theo dõi. Tuy nhiên phương pháp này không phát hiện được ngưng thở trung ương.

Mức độ nặng được chia theo số lần ngưng hoặc giảm thở mỗi giờ (AHI):

• Nhẹ: 5–14 lần/giờ
• Vừa: 15–29 lần/giờ
• Nặng: ≥ 30 lần/giờ

Điều trị như thế nào?

Tùy vào loại và mức độ ngưng thở, bác sĩ có thể đề xuất:

• Máy thở áp lực dương (CPAP): Giữ đường thở luôn mở bằng luồng khí áp lực nhẹ.
• Dụng cụ chỉnh hàm (máy chỉnh miệng): Giúp đẩy hàm dưới ra trước để mở đường thở.
• Thiết bị kích thích cơ hầu họng (NMES): Ngăn lưỡi và cơ vùng họng làm tắc đường thở khi ngủ.
• Giảm cân nếu có thừa cân
• Thay đổi tư thế ngủ: Tránh nằm ngửa
• Điều trị các bệnh nền liên quan
• Phẫu thuật: Trong một số trường hợp (nắn lệch vách ngăn mũi, cắt amidan lớn, chỉnh hàm...)

Có phòng ngừa được không?

Không phải lúc nào cũng phòng ngừa được, nhưng bạn có thể giảm nguy cơ bằng cách:

• Giữ cân nặng hợp lý
• Ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia
• Ngủ đúng giờ, tránh thức khuya
• Khám sức khỏe định kỳ và kiểm soát tốt các bệnh mãn tính

Sống chung với bệnh như thế nào?

• Tuân thủ điều trị: Sử dụng đều đặn CPAP hoặc các thiết bị hỗ trợ khác.
• Tái khám đúng hẹn: Bác sĩ sẽ kiểm tra hiệu quả điều trị và điều chỉnh nếu cần.
• Đừng ngại chia sẻ khó khăn: Nếu bạn thấy bất tiện khi dùng máy thở hay gặp tác dụng phụ, hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ.
• Thay đổi lối sống: Dù không dễ, nhưng mỗi thay đổi nhỏ sẽ giúp bạn ngủ ngon hơn và khỏe mạnh hơn.

Khi nào cần đi cấp cứu?

Gọi cấp cứu nếu bạn có:

• Đau ngực, khó thở, hồi hộp, vã mồ hôi lạnh (có thể là dấu hiệu nhồi máu cơ tim)
• Đột ngột yếu/nói khó, méo miệng, rối loạn thị giác (có thể là dấu hiệu đột quỵ)
• Khó thở nghiêm trọng

Lưu ý: Ngưng thở khi ngủ là bệnh phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi kéo dài hoặc có người thân nhận thấy bạn thở bất thường khi ngủ, đừng chần chừ – hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.