THÔNG TIN CHO BỆNH NHÂN CHUẨN BỊ TRƯỚC PHẪU THUẬT

KÍCH THÍCH NÃO SÂU (DBS)

TS BS. Trần Ngọc Tài

Đơn vị rối loạn vận động – Khoa Thần Kinh – BV Đại Học Y Dược TP HCM

1. Phẫu thuật DBS là gì?

Kích thích não sâu (Deep Brain Stimulation – DBS) là một thủ thuật cấy điện cực vào vùng sâu trong não để truyền xung điện nhẹ, giúp ổn định hoạt động bất thường của não bộ.

Phương pháp này không phá hủy mô não, được ví như “máy tạo nhịp” cho não, đã được sử dụng hàng chục năm trên toàn thế giới.

2. Ai nên cân nhắc DBS?

DBS không dành cho mọi bệnh nhân, nhưng có thể rất hiệu quả nếu bạn:

• Mắc bệnh Parkinson > 4–5 năm, có run, đơ cứng, chậm vận động, có dao động vận động (ON/OFF) hoặc loạn động dù dùng thuốc đúng
• Mắc bệnh run vô căn nặng, đã thử thuốc nhưng không kiểm soát được
• Mắc loạn trương lực cơ, gây vẹo cổ, co rút bất thường không đáp ứng với thuốc

Tất cả bệnh nhân đều cần được các bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện trước khi mổ.

3. Đánh giá trước phẫu thuật gồm những gì?

• Khám chuyên khoa thần kinh – rối lọan vận động
• Chụp MRI sọ não chuyên biệt để xác định vùng mục tiêu
• Đánh giá tâm thần – trí nhớ – cảm xúc
• Gặp bác sĩ ngoại thần kinh – phục hồi chức năng – gây mê
• Thảo luận với gia đình và đội ngũ điều trị để hiểu rõ lợi ích, nguy cơ, chi phí.

4. Chuẩn bị tinh thần và thể chất

Bạn cần chuẩn bị:

• Tâm lý bình tĩnh, hiểu đúng mục tiêu của phẫu thuật
• Ngưng một số thuốc theo hướng dẫn bác sĩ trước mổ vài ngày (Levodopa, thuốc chống đông...)
• Cạo tóc vùng đầu (theo chỉ định của bác sĩ)
• Kiểm tra sức khỏe tổng quát: tim mạch, hô hấp, huyết học…

Người nhà cần:

• Hiểu rõ quy trình phẫu thuật và chăm sóc sau mổ
• Sắp xếp thời gian đồng hành ít nhất 5 – 7 ngày đầu

5. Quy trình phẫu thuật DBS

• Giai đoạn 1: Cấy điện cực vào vùng não sâu (kéo dài 3 – 4 giờ)
• Bạn cần tỉnh táo trong mổ để đánh giá đáp ứng với kích thích trong mổ. Chỉ một số trường hợp mới gây mê.
• Giai đoạn 2: Cấy máy phát xung (pin) ở ngực và nối dây đến điện cực (kéo dài 30 – 45 phút), giai đoạn này người bệnh được gây mê.
• Thời gian nằm viện: thường 3–7 ngày tùy từng trường hợp

Việc lập trình thiết bị sẽ được thực hiện sau mổ 3–4 tuần, khi vết mổ lành.

6. Điều gì DBS có thể giúp bạn?

• Giảm run, cứng cơ, chậm vận động
• Giảm dao động vận động (ON/OFF) trong bệnh Parkinson
• Giảm loạn động do thuốc, cải thiện giấc ngủ – chất lượng sống
• Giảm nhu cầu thuốc, nhưng không thay thế hoàn toàn thuốc

7. Điều gì DBS không thể làm?

• Không chữa khỏi bệnh Parkinson hay run vô căn
• Không làm chậm tiến triển bệnh
• Không cải thiện rõ rệt các triệu chứng như sa sút trí tuệ, ảo giác, trầm cảm
• Không thay thế việc tập luyện, phục hồi chức năng

8. Những rủi ro có thể gặp

Biến chứng có thể gặp	Tỷ lệ
Chảy máu nội sọ	1–2%
Nhiễm trùng sau mổ	1–3%
Rối loạn cảm xúc, hành vi	Có thể gặp, thường hồi phục
Di chuyển sai vị trí điện cực	Hiếm
Tử vong liên quan mổ	0,1%

9. Sau mổ, bạn cần gì?

• Tái khám đúng hẹn để lập trình DBS
• Tập phục hồi chức năng theo chỉ định
• Giữ vệ sinh vết mổ, theo dõi biến chứng
• Tiếp tục dùng thuốc đúng hướng dẫn bác sĩ

10. Lưu ý quan trọng

• Mang thẻ nhận diện DBS khi đi khám, bay, MRI, làm thủ thuật khác
• Không nên tự ý điều chỉnh thiết bị
• DBS cần phối hợp điều trị lâu dài, không phải “mổ xong là khỏi hẳn”